Obietnica spotkania z gwiazdami Powrotu żywych trupów przerodziła się w koszmar: reżyser ostatecznie opublikował projekt kontynuacji w formie filmu w dużej mierze wygenerowanego przez sztuczną inteligencję, w którym mimo wszystko pojawiają się twarze aktorów. Przerażeni członkowie obsady potępiają dzieło, w którym nie zagrali i które nie odpowiada temu, na co się zgodzili.
Kontynuacja zapowiadana jako spotkanie kultowych postaci kina grozy przybrała nieoczekiwany obrót: zaangażowani aktorzy twierdzą, że nie uczestniczyli w realizacji filmu, który ostatecznie udostępniono. Zamiast tego odkryli dzieło w dużej mierze wygenerowane przez sztuczną inteligencję, w którym mimo wszystko zdają się pojawiać ich twarze i tożsamości. Sprawa rodzi palące pytania o zgodę, kampanie finansowania społecznościowego i wykorzystywanie wizerunków aktorów w zautomatyzowanych produkcjach.
Obiecujący projekt osadzony w świecie kultowej sagi
W 2024 roku Richard Driscoll, szef niezależnej platformy DragonFLIX, uruchomił kampanię finansowania projektu TRASH’s REVENGE Return of the Living Dead Universe. Projekt nawiązywał do punkowego horroru Powrót żywych trupów z 1985 roku, który z czasem stał się pozycją kultową wśród miłośników bezkompromisowych filmów o zombie. W obsadzie zapowiedziano kilku aktorów związanych z sagą, w tym Beverly Randolph i Linneę Quigley, które miały również pełnić funkcję producentek projektu.
Spotkanie, które rozpalało wyobraźnię fanów
W obsadzie mieli się znaleźć także Michelle Bauer i Eric Roberts, co dawało nadzieję na produkcję zarazem nostalgiczną, jak i niepowtarzalną. Według Linnei Quigley planowana historia miała połączyć dekadencką atmosferę Bulwaru Zachodzącego Słońca z szaloną energią Rocky Horror Picture Show. Jej postać, Trash, niegdyś znana jako naga zombie, miała żyć w odosobnieniu, obsesyjnie wspominając lata swojej sławy.
Pomysł miał wszystko, by zachwycić fanów serii: dawną ikonę horroru skonfrontowaną z własną legendą w opowieści świadomej swojego dziedzictwa. Jednak kontakt między reżyserem a aktorami miał stopniowo słabnąć, a postępy prac nad filmem stawały się coraz bardziej niejasne. Film planowany z udziałem tych aktorów ostatecznie nie powstał w oczekiwanej przez nich formie.
Niespodziewana premiera, a potem osłupienie
W noc Halloween Driscoll opublikował na swojej stronie The Return of the Living Dead: Aftermath. Odkrycie to zaskoczyło aktorów zaangażowanych w pierwotny projekt, którzy twierdzą, że nie nakręcili udostępnionych scen. W ich odczuciu nie była to przygotowywana z ich udziałem kontynuacja, lecz film zrealizowany w dużej mierze przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji.
Reakcje osób, które obejrzały film, wskazują na mechaniczne dialogi, trudne do śledzenia sceny i niestabilną ciągłość wizualną. Niektóre elementy mają zmieniać wygląd bez wyjaśnienia, a część sekwencji sprawia wrażenie dokręconych lub zmontowanych bez żadnej logiki narracyjnej. Całość uznano za dezorientującą nawet w najdrobniejszych szczegółach.
Niepokój nie wynika jednak wyłącznie z jakości filmu. W produkcji mają pojawiać się wizerunki członków obsady, choć twierdzą oni, że nie uczestniczyli w jej realizacji. Beverly Randolph podsumowała ich konsternację, mówiąc, że nie na to się zgodzili, i podkreśliła, że aktorzy muszą odpowiedzieć na liczne krytyczne uwagi, które otrzymują.
Aktorzy kwestionują wykorzystanie swojego wizerunku
Linnea Quigley twierdzi, że ostrzegała Driscolla przed wykorzystaniem AI, bo jej zdaniem fani nie przyjęliby takiego rozwiązania przychylnie. Jej obawy podzielają inni weterani sagi, z których część nie była związana z tą produkcją. Największy niepokój budzi wykorzystanie ich wyglądu i tożsamości bez wyraźnej zgody, a także możliwość ponownego użycia tych wizerunków w innych projektach.
Sytuacja jest tym bardziej delikatna, że finansowany projekt i opublikowany film nie wydają się odpowiadać tej samej obietnicy artystycznej. Osoby wspierające kampanię mogły oczekiwać dzieła z udziałem konkretnych aktorów, podczas gdy udostępniona wersja zdaje się opierać na zautomatyzowanej produkcji. Ta rozbieżność rodzi pytanie o przejrzystość, jakiej należy się od twórców domagać wobec wspierających, jeszcze zanim pojawi się kwestia praw do wizerunku.
Randolph poradziła osobom, które wsparły finansowanie, by skontaktowały się z wystawcą swojej karty i zapytały o możliwość uzyskania zwrotu pieniędzy. Jej rekomendacja wskazuje na chęć zapewnienia wspierającym jakiejś drogi dochodzenia roszczeń w obliczu pozornej zmiany charakteru projektu. Nie stanowi jednak sama w sobie rozstrzygnięcia prawnego dotyczącego kampanii ani filmu.
Weterani serii obawiają się również, że sprawa nie zakończy się na Aftermath. Według ich relacji Driscoll miał zmienić pierwotny pomysł na Trash’s Revenge i przekształcić go w inny projekt, co ponownie wzbudza obawy o dalsze wykorzystywanie ich wizerunków. Debata wykracza więc poza jeden film: dotyczy tego, w jaki sposób artyści mogą kontrolować użycie swojego wizerunku w epoce treści generowanych przez AI.
Częste nieporozumienia dotyczące domeny publicznej
Część tej historii wyjaśnia szczególny status filmu George’a A. Romero Noc żywych trupów z 1968 roku. W wyniku błędu formalnego dzieło trafiło do domeny publicznej, dzięki czemu wielu reżyserów mogło do niego nawiązywać, nie posiadając wyłącznych praw do samego filmu. Sytuacja ta przyczyniła się do powstania różnych interpretacji i kontynuacji opowieści o żywych trupach.
Jednak Powrót żywych trupów, wyreżyserowany przez Dana O’Bannona w 1985 roku, to odrębne dzieło z własnymi postaciami i własnym uniwersum. Fakt, że film Romero jest dostępny bez ograniczeń, nie oznacza więc automatycznie, że późniejsza saga również jest w domenie publicznej. Beverly Randolph podkreśliła tę różnicę i wezwała Amazon, właściciela MGM od 2022 roku, do zbadania sprawy i rozważenia podjęcia działań.
Seria zbudowała jednak bardzo rozpoznawalną tożsamość: czarny humor, punkową energię i zombie, które z groteskową determinacją ścigają żywych. Spośród jej kontynuacji Powrót żywych trupów 3 w reżyserii Briana Yuzny zapadł wielu widzom w pamięć dzięki makabrycznej wyobraźni i tragicznej tonacji. Aby lepiej umiejscowić te dzieła w szerszej historii gatunku, warto również zapoznać się z tym artykułem poświęconym uniwersum żywych trupów i dziedzictwu Amando de Ossorio.
Sprawa wykraczająca poza kino grozy
Przypadek Aftermath uwidacznia narastający problem: narzędzia AI mogą tworzyć realistyczne lub rozpoznawalne obrazy, nawet jeśli przedstawione osoby nie brały udziału w tym procesie. Dla aktorów zgoda nie sprowadza się do rozpoznania postaci ani zobaczenia swojego nazwiska przy projekcie. Oznacza również wiedzę o tym, jak ich wizerunek zostanie stworzony, zmieniony, rozpowszechniony i potencjalnie wykorzystany ponownie.
Rozczarowanie fanów wynika również z różnicy między zapowiedzią spotkania aktorów a udostępnionym rezultatem. Kampania związana z kultowym dziełem może budzić szczególne przywiązanie: wspierający sądzą, że pomagają sfinansować nie tylko historię, lecz także powrót znanych im twarzy i głosów. Gdy tę obietnicę zdają się zastępować syntetyczne występy, zaufanie może szybko osłabnąć.
Debaty o produkcjach generowanych przez AI nie dotyczą więc wyłącznie techniki ani estetyki. Poruszają kwestie umów, wynagrodzenia, własności intelektualnej i relacji między twórcami a publicznością. W kinie niezależnym, gdzie budżety są często ograniczone, problemy te mogą stawać się coraz pilniejsze w miarę doskonalenia narzędzi generatywnych.
Wypowiedzi aktorów ukazują wreszcie rozdźwięk między dwiema wizjami twórczości: z jednej strony automatyzację przedstawianą jako sposób na szybkie tworzenie obrazów, z drugiej — obronę pracy artystycznej opartej na zgodzie i udziale wykonawców. Weterani sagi domagają się, by ich głos został wysłuchany, zanim ich wizerunki staną się wymiennymi składnikami. Niepokoi ich zarówno to, co już udostępniono, jak i to, co może powstać w przyszłości.
Gdy groza wychodzi poza ekran
Dla aktorów związanych z Powrotem żywych trupów halloweenowa niespodzianka przybrała postać prawdziwego koszmaru. Sądzili, że wezmą udział w projekcie z udziałem znanych twarzy, z historią stworzoną wokół ich postaci. Zamiast tego Aftermath udostępniono z sekwencjami w dużej mierze stworzonymi przez sztuczną inteligencję, w których pojawiały się ich wizerunki, choć nie nakręcili tych scen. Szok wywołuje więc nie tylko dziwny efekt na ekranie: dotyka również kwestii ich zgody, pracy i zaufania do projektu.
Beverly Randolph i Linnea Quigley uczestniczyły przecież w zapowiadanym przedsięwzięciu, między innymi jako producentki. Koncepcja związana z Trash — dawną zombie, która wycofała się z życia i stała się więźniem własnej legendy — zapowiadała niezwykłe połączenie hollywoodzkiej satyry z punkową energią. Pomysł ten mógł twórczo wykorzystać pamięć o kultowym filmie, ale nie przybrał oczekiwanej formy. Rozbieżność między oczekiwaniami uczestników a opublikowanym filmem zmieniła wyczekiwaną produkcję w prawdziwy kryzys.
Kontrowersja rodzi pytanie wykraczające daleko poza tę serię: jak daleko można się posunąć w odtwarzaniu twarzy lub głosu aktora za pomocą generatywnej AI? W gatunku, w którym potwory zmieniają skórę z każdą kontynuacją, tożsamość aktorów nie powinna stawać się surowcem, który można wykorzystywać bez wyraźnej zgody. Kilkoro członków pierwotnej ekipy wyraziło zaniepokojenie wykorzystaniem ich wizerunków, a osobom wspierającym projekt zalecono zasięgnięcie informacji o możliwości uzyskania zwrotu pieniędzy.
U podstaw sprawy leży także kwestia prawna: fakt, że niektóre filmy o zombie są w domenie publicznej, nie oznacza, że wszystkie dzieła z serii ani osoby, które wcielały się w jej postacie, należą do domeny publicznej. Fani oglądają tymczasem zniekształconą wersję tego, co im zapowiedziano, i wciąż zadają sobie pytanie: kto kontroluje dziś wizerunek postaci, skoro technologia może sprawić, że przemówi ona bez udziału aktora?
