LUFF 2026: drugi raport w skrócie

découvrez le deuxième compte-rendu du luff 2026 : les temps forts, les actualités et les informations essentielles à retenir en bref.

W swojej drugiej relacji z LUFF 2026 festiwal prezentuje równie osobliwy, co elektryzujący program: od archiwaliów Barbary Hammer przez niepokojący żar Devi aż po polityczny maraton z La Commune. Trzy dzieła, które czynią z festiwalu w Lozannie przestrzeń odkryć i kinofilskich wstrząsów.

W Lozannie Undergroundowy Festiwal Filmowy (LUFF) ponownie otworzył się na osobliwe dzieła, niepokorne formy i odkrycia wymykające się zwyczajnym programom. To drugie spojrzenie na edycję 2026 obejmuje trzy pamiętne seanse: dokument poświęcony Barbarze Hammer, mistyczną wizję Satyajita Raya w Devi oraz zbiorowe zanurzenie w świecie Petera Watkinsa w La Commune. Trzy filmy, trzy epoki i to samo zaproszenie, by patrzeć na kino jak na przestrzeń twórczości, pamięci i debaty.

Festiwal, na którym główne role odgrywają marginesy

W swojej dwudziestej piątej edycji LUFF nadal stawia na nieprzewidywalne propozycje. Jego program nie próbuje zacierać kontrastów: zestawia eksperyment, politykę, mało znane klasyki i kino gatunkowe. Dla widzów każdy seans może stać się bramą do nieoczekiwanego świata.

Festiwal stał się również corocznym wydarzeniem dla kinomanów poszukujących filmów rzadko pokazywanych na dużym ekranie. Lozanna stawia na dzieła, które zmieniają przyzwyczajenia, zamiast utwierdzać widzów w oczekiwaniach. Po pierwszym przeglądzie projekcji, przedstawionym w tej relacji z otwarcia LUFF 2026, w tym drugim odcinku przyglądamy się seansom, których echo wybrzmiewa znacznie dłużej niż same filmy.

Barbara Hammer – życie zapisane w obrazach, przekazane teraźniejszości

W sobotnie popołudnie na pierwszy plan wysunął się dokument: Barbara Forever (2026) w reżyserii Brydie O’Connor. Barbara Hammer, pionierka kina queer i artystka eksperymentalna, miała już w 2019 roku dużą retrospektywę na festiwalu. Nowy film rozwija to spotkanie, czyniąc z jej bogatego archiwum materiał do intymnego i politycznego portretu.

Archiwum przygotowane jako żywe dziedzictwo

Projekt Brydie O’Connor rozpoczął się w czasie jej studiów, gdy poświęciła pracy naukowej kino Hammer. Rozmawiały o filmach i pomysłach, a następnie reżyserka dowiedziała się, że ciężko choruje osoba, której twórczość badała. Hammer zawczasu pomyślała jednak o przekazaniu swojego dorobku: porządkowała dokumenty, digitalizowała taśmy i zastanawiała się, co pozostanie po jej twórczości.

Dzięki wsparciu Florrie Burke, swojej partnerki, O’Connor mogła sięgnąć do tego wyjątkowego zbioru, by stworzyć swój pierwszy pełnometrażowy film. Zmarła artystka niemal staje się narratorką, tak bardzo jej głos i obrazy prowadzą opowieść. Film nie ogranicza się do zestawienia biograficznych fragmentów: pozwala śladom czyjegoś życia rozmawiać z walkami, które pomagają zrozumieć.

Ciało, twórczość i queerowa pamięć

Ujęcia z codziennego życia przeplatają się z eksperymentami wizualnymi nakręconymi przez Hammer. Odkrywamy tu bezpośrednie, wrażliwe, a czasem także kruche spojrzenie, które nie oddziela tego, co intymne, od zaangażowania. Kamera staje się narzędziem pozwalającym ukazać doświadczenia zbyt często nieobecne w dominujących narracjach.

Choroba i śmierć przewijają się przez dokument, nie przyćmiewając żywotności artystki. Ta troska o to, co po niej pozostanie, nie jest gestem gloryfikacji: wyraża raczej pragnienie, by dawne walki zasilały te, które dopiero nadejdą. Pod tym względem film wpisuje się w nurt innych dzieł, które badają powracające obrazy i chwile, takich jak twórczość Sandry Wollner poświęcona pamięci i temu, co się powtarza. Wsparty eteryczną muzyką Barbara Forever tworzy szczodry portret, będący zarazem hołdem i przekazaniem dziedzictwa.

W Devi Satyajit Ray przygląda się wierze

Tematyczny program festiwalu poświęcono w tym roku religii. Po edycjach skupionych na telewizji, a następnie na muzyce, w tym zestawieniu znalazły się między innymi Marjoe, Les Diables i Devi (1960) — film rzadziej pokazywany niż najsłynniejsze tytuły Satyajita Raya. Opowiada historię młodej kobiety, którą teść uznaje za wcielenie bogini.

Adaptacja przeniesiona w realia nowoczesnego świata

Ray adaptuje opowiadanie Prabhata Kumara Mukhopadhyaya, opublikowane pod koniec XIX wieku, ale umieszcza akcję w epoce bliższej swoim czasom. Ten wybór kieruje uwagę na mechanizmy społeczne, które zniewalają bohaterkę. Film nie jest wymierzony w samą wiarę: potępia dogmatyczną pewność, gdy odbiera kobiecie autonomię.

Reżyseria pozwala odczuć, jak stopniowo odbiera się bohaterce wolność. Wizja zinterpretowana jako znak boski wystarczy, by odmienić życie młodej Doyamoyee, a następnie wciągnąć jej rodzinę w niepokojącą spiralę. Za pomocą tej przypowieści reżyser pyta, w jaki sposób patriarchalne instytucje zawłaszczają kobiece ciało i czynią z niego obiekt wiary.

Wizualne piękno na usługach opresji

Film wiele zawdzięcza kreacjom Sharmili Tagore i Soumitry Chatterjeego, których obecność wnosi niezwykłą powściągliwość do napięć opowieści. Muzyka Ustada Alego Akbara Khana, przeplatająca się z pieśniami religijnymi, zmienia się w miarę narastania dramatu. Jej motywy stają się coraz bardziej oszczędne i dysonansowe, potęgując atmosferę rosnącego niepokoju.

Realizm Raya uzupełniają głębokie cienie i kompozycje niemal gotyckie. Piękno obrazów nie łagodzi klaustrofobii, lecz ją wzmacnia, podkreślając rozdźwięk między świętymi pozorami a bardzo realnymi skutkami fanatyzmu. Oglądane na dużym ekranie Devi ujawnia imponujące panowanie nad narracją i pozostawia widza z wciąż aktualnym pytaniem: kto decyduje o wolności kobiety, gdy jej otoczenie twierdzi, że przemawia w imieniu bóstwa?

La Commune – pięć godzin, by wprawić historię w ruch

Pokaz La Commune (2000) Petera Watkinsa nadał niedzieli szczególny wymiar. Film trwa 345 minut, rekonstruuje wydarzenia z 1871 roku, a zarazem stawia pytanie o to, jak się o nich opowiada. Francuski kontekst społeczny i polityczny sprawił, że spotkanie przeszłości z teraźniejszością było dla części widowni wyjątkowo poruszające.

Zdjęcia pomyślane jako wspólne doświadczenie

Watkins zgromadził około 220 uczestników, z których wielu nie było zawodowymi aktorami. Zamiast ograniczać się do powierzania im napisanych ról, pozwolił im włączyć do kreacji elementy własnych doświadczeń. Ta metoda nadaje filmowi szczególną energię: słowa zdają się czasem rodzić z wymiany między odtworzoną historią a rzeczywistością tych, którzy ją opowiadają.

Reżyser wprowadza także anachroniczny zabieg reporterski, naśladujący telewizję. Dziennikarze sprawiają wrażenie, jakby relacjonowali wydarzenia Komuny na żywo, jak gdyby XIX wiek można było przekazywać za pośrednictwem współczesnych mediów. Ten wybór zwraca uwagę na sposób powstawania informacji oraz na to, jak stosunki władzy kształtują publiczne narracje.

Filmowy maraton bez skrótów

Długość filmu może zniechęcać, a festiwal nie ukrywał tego, przedstawiając seans jako wymagające doświadczenie. Te dodatkowe godziny nie są jednak zwykłym wyzwaniem: dają ruchowi rewolucyjnemu czas, by ukazał całą swoją złożoność. Watkins nie sprowadza ani sporów, ani zbiorowych porywów do łatwego wyjaśnienia.

Reżyseria chwilami przypomina teatr, lecz z czasem ta sztuczność przekształca się we wspólną przestrzeń. Widz obserwuje dyskusje, nadzieje i podziały, nie będąc popychanym ku uproszczonej interpretacji. Ta rozległa i uważna forma skłania do refleksji nad wolnością jako konkretną, kruchą praktyką, wymagającą wspólnego działania.

Pokaz nabrał również wymiaru upamiętniającego po śmierci Watkinsa w 2025 roku. Reżyser, od wielu lat mieszkający we Francji, znalazł tam warunki sprzyjające jego rozważaniom o władzy, sprzeciwie i głosie ludu. Na sali film nie funkcjonował więc wyłącznie jako rekonstrukcja przeszłości: stawał się miejscem dyskusji o tym, co znaczy odgrywać historię na nowo w teraźniejszości.

Program, który wciąż zaskakuje

Te trzy seanse to tylko część tegorocznej edycji. Festiwal oferował również retrospektywę poświęconą Robertowi Downeyowi Sr., przegląd meksykańskiego kina undergroundowego przygotowany przez Annalisę D. Quagliatę Blanco oraz utrzymane w kampowym tonie seanse o północy. W konkursie także znalazły się osobliwe filmy, a wśród wyróżnionych dzieł znalazł się The Plan (2026).

Ta podróż potwierdza różnorodność wydarzenia, które pozwala współistnieć odmiennym formom, zamiast próbować je ujednolicić. Film z archiwaliów, mistyczna tragedia i wielogodzinna panorama historyczna znajdują miejsce w tym samym programie, każde dzieło z własnym językiem i sposobem nawiązania relacji z publicznością. Nieobejrzane seanse zachowują dzięki temu część swojej tajemnicy, a te odkryte w Lozannie zachęcają do dalszych poszukiwań.

W swojej 25 Lausanne Underground Film Festival ponownie przemienił miasto w obserwatorium osobliwego kina. W programie tej drugiej odsłony znalazły się rzadkie dzieła, radykalne wizje i filmy, które zmieniają perspektywę — niezależnie od tego, czy eksplorują archiwum czyjegoś życia, czy pęknięcia historii.

W Barbara Forever Brydie O’Connor tworzy intymny portret Barbary Hammer, pionierki kina queer. Wykorzystując archiwum starannie zgromadzone przez reżyserkę, dokument splata twórczość, pamięć i zaangażowanie. Obrazy opowiadają historię, w której osobiste doświadczenie staje się sposobem na ukazanie istnień zbyt często wymazywanych. Film mówi też o przekazywaniu dziedzictwa: artystycznego i politycznego, pomyślanego tak, by przetrwało chorobę i śmierć.

Seans Devi Satyajita Raya przenosi festiwal w inny rodzaj zawrotu głowy. W tej opowieści o młodej kobiecie uznanej za boginię reżyseria ukazuje spustoszenie, jakie sieje dogmatyzm, oraz władzę sprawowaną nad kobiecym ciałem. Światłocień, muzyka i kreacje Sharmili Tagore oraz Soumitry Chatterjeego nadają dziełu niemal fantastyczne napięcie, nie odwracając uwagi od jego społecznego wymiaru.

Maraton z La Commune, 345-minutowym filmem Petera Watkinsa, rozwija natomiast doświadczenie zbiorowe. Zabieg stylizowanego reportażu telewizyjnego przybliża rewolty 1871 roku współczesnym problemom, a udział osób niezawodowych wzbogaca gęstą i żywą rekonstrukcję.

Pomiędzy tymi seansami LUFF daje również miejsce retrospektywom, meksykańskiemu kinu undergroundowemu, kampowym nocnym pokazom i filmom konkursowym. To obfity program, pełen form i głosów, które wciąż rozpalają lozańskie sale kinowe.

Przewijanie do góry