Dario Argento podpisuje „Phenomena”: nadprzyrodzony koszmar przedstawiony przez Les Films du Camélia

Z Phenomena Dario Argento przeprowadza swoje kino w kierunku bardziej otwartej fantastyki, w której nastolatka komunikuje się z owadami i porusza się w świecie, który ją przerasta. Od dawna kojarzony z zerwaniem z częścią swojego publiczności, ten film z lat 80. odzyskał swoje miejsce w dziełach reżysera. Jego nowa edycja 4K UHD i Blu-ray, oferowana przez Les Films du Camélia, zachęca do ponownego odkrycia tej fabeli, zarówno poetyckiej, niepokojącej, jak i głęboko mrocznej.

Przełom nadprzyrodzony w kinie Dario Argento

Po premierze Phenomena zaskakuje wielbicieli, którzy oczekiwali od reżysera nowej wersji mechanizmów giallo. Po Inferno i Ténèbres Argento częściowo porzuca zawiłe zagadki i mentalne architektury, aby osadzić swoją opowieść w bardziej bezpośredniej fantastyce. Jennifer Corvino nie tylko staje w obliczu dziwnych wydarzeń: sama posiada dar, który łączy ją ze światem owadów.

Ta nastoletnia bohaterka przypomina niektóre nadprzyrodzone postacie popularnego kina i literatury tamtego okresu, szczególnie młode protagonistki z Carrie i Charlie, będącego adaptacją Stephena Kinga. Można również pomyśleć o Regan, postaci związanej z uniwersum L’Exorciste, oraz o jej odmianie w La Malédiction de Damien Johna Boormana. Jednak Jennifer pozostaje postacią unikalną: jej postrzeganie łączy ją mniej z destrukcyjną mocą, a bardziej z obszerną, tajemniczą naturą, obojętną na ludzkie pewności.

Film świadczy również o ewolucji w sposobie tworzenia przez reżysera, który kontroluje produkcję od początku do końca. Jego ambicja nie ogranicza się do skonstruowania układanki przeznaczonej do rozwiązania. Polega raczej na sprawieniu, by strach, kontemplacja i forma zmysłowej wspólnoty z żyjącym współistniały.

Nastoletnia dziewczyna w obliczu natury, która ją przerasta

Jennifer przybywa do szwajcarskiego internatu po tym, jak została niemal całkowicie pozostawiona samej sobie. Córka gwiazdy filmowej, otoczona jest dorosłymi i młodymi dziewczynami, nie mogąc znaleźć swojej pozycji wśród nich. Jej samotność nadaje opowieści nadzwyczajną kruchość, którą film wyraża z prawdziwą czułością.

Owady nie są jedynie makabrycznymi akcesoriami. Tworzą dużą sieć, do którą bohaterka ma dostęp dzięki wrażliwości, która umyka innym postaciom. Człowiek wydaje się zatem częścią życia, a nie jego panem. Ta wizja, niemal panteistyczna, przyczynia się do dziwności filmu i pomaga zrozumieć echo, które film zyskał wśród widzów oddalonych od jego włoskiego kontekstu.

Somnambulizm, samotność i wędrówka ku chaosowi

W Phenomena postęp przypomina mniej metodyczne śledztwo, a bardziej dryf. Jennifer przemieszcza się przez miejsca w stanie bliskim somnambulizmowi, kierowana przez wrażenia i niewidzialne więzi. Opowieść przyjmuje formę okrągłą, gdzie każdy postęp wydaje się zbliżać ją do lustra, którego druga strona nie oferuje żadnego uspokajającego wyjaśnienia.

Ta droga oddala Argento od labiryntowej konstrukcji, która charakteryzowała wiele jego wcześniejszych filmów. Tutaj tajemnica nie rozwikłuje się w sposób czysty: prowadzi do brutalnej przemocy i niemal prymitywnego chaosu. Obraz zachowuje swoje zainteresowanie zerwaniami, ale bardziej koncentruje się na doświadczeniu nastolatki niż na intelektualnej demonstracji.

Postać wydaje się nosić część intymnego doświadczenia. Argento inspirował się skargami swojej córki, aby ukształtować tę dziecko gwiazdy, umieszczoną w luksusowych internatach, a jednak pozostawioną samej sobie. Film nie wyjaśnia tej rany; nadaje jej obecność, szczególnie wyczuwalną, gdy Jennifer wspomina bolesne wspomnienie Bożego Narodzenia.

Jej bliskość z profesorem McGregorem, granym przez Donalda Pleasence’a, przedłuża tę uwagę na izolowanych bytów. Naukowiec na wózku inwalidzkim polega na towarzystwie swojego domowego szympansa i dzieli z nastolatką samotność, której słowa nie potrafią rozproszyć. Ich spotkanie nie opiera się na relacji paternalistycznej, ale na dyskretnej uznania dwóch istnień odstawionych na bok.

Postacie wrażliwe w sercu grozy

Ta delikatność nie zatarł brutalności opowieści. Próby zadawane niektórym postaciom można interpretować jako wyraz rodzinnego zagubienia, w okresie naznaczonym osobistymi napięciami reżysera. Część tej złości zdaje się krystalizować w obecności potwornego bytu, który przekształca prywatne rany w koszmar zbiorowy.

Film jednak utrzymuje swoje strefy cienia. Można dostrzec w nim echa autobiograficzne, przekraczane projekty lub obawy związane z nowoczesnością i autorytaryzmem. Te ścieżki nie wskazują na jedno wyjaśnienie; raczej wzmacniają wrażenie dzieła zakotwiczonego przez kilka obsesji, które nie dają się całkowicie rozdzielić.

Ścieżka dźwiękowa między eksperymentem a kulturą popularną

Muzyka jest jednym z najbardziej dyskutowanych elementów Phenomena. Obok kompozycji związanych z Goblin i Claudio Simonetti, ścieżka dźwiękowa zbiera kawałki zespołów hard rockowych i metalowych, które były wtedy na czołowej pozycji. Ta obfitość zainspirowała krytykę: niektórzy dostrzegali w tym zbliżenie do hollywoodzkich produkcji, które szukały piosenek mogących zadowolić publiczność MTV.

Film jednak nie ogranicza się do osadzania znanych tytułów na obrazach. Wybory muzyczne uczestniczą w rytmie opowieści i zmianach atmosfery, czasami tworząc zaskakujący kontrast między melodią a horrorem. To spotkanie między dźwiękiem, montażem a obrazem jest częścią tożsamości samego dzieła, nawet gdy dzieli.

Mieszanka gatunków przywołuje również obieg wpływów w kulturze popularnej: jak lista odtwarzania, która dialoguje z odległymi wszechświatami, muzyka Argento otwiera film na różne wrażliwości. Aby przedłużyć tę eksplorację gier wideo i ich styli, można skonsultować ten przewodnik po pięciu grach, które przyciągają uwagę lub odkryć premiery i porady dotyczące gier w sezonie świątecznym.

Edycja 4K UHD, która odpowiada jej wizualnemu uniwersum

Po wcześniejszym wystąpieniu w zestawie poświęconym Argento, film dostępny jest teraz w edycji combo Blu-ray i 4K UHD od Les Films du Camélia. Nowy master eksponuje obraz, którego bogactwo wizualne szczególnie nadaje się do kontrastów, kolorów i detali dekoracji. Ta prezentacja pozwala na ponowne obejrzenie filmu w warunkach stworzonych w celu podkreślenia jego wyjątkowej atmosfery.

Ścieżki dźwiękowe zachowują te już oferowane w edycjach Arrow, bazując na tych samych masterach. Wersja oryginalna zachowuje swoje miksowanie Dolby Stereo rozłożone na cztery kanały, co umożliwia ponowne odnalezienie budowy dźwiękowej filmu, nie redukując jej do prostego towarzyszenia obrazowi.

Suplementy obejmują prezentację Dario Argento, rozmowy z Jean-Baptiste Thoret i Luigi Cozzi oraz kilka treści związanych z filmem. Widzowie mogą w szczególności odkryć sekwencje zatytułowane „Trzy sarkofagi”, „Za kulisami” i „Muzyka”. Trailerzy w wersji włoskiej i angielskiej dopełniają całości.

Film wciąż otwarty na wiele interpretacji

Więcej niż cztery dekady po jego powstaniu, Phenomena zachowuje niepokojący urok, między kontemplacyjną urodą a brutalnością bez ogródek. Wyznacza ważne przesunięcie w dziełach Argento: reżyser oddala się od pewnej teoretycznej dystansu, aby dać więcej miejsca wrażliwości swoich postaci i ich związku z naturalnym światem.

Ta ewolucja nie uspokaja filmu; czyni jego kontrasty bardziej wyraźnymi. Samotność Jennifer współistnieje z naturą, która przekracza ludzkie postrzegania, podczas gdy poezja niektórych scen przygotowuje na pojawienie się zdarzeń o szokującej brutalności. Edycja Les Films du Camélia umożliwia odnalezienie dzieła, którego wyjątkowość mierzy się równie dobrze jego obrazami jak pytaniami, które pozostawia w zawieszeniu.

Ciekawość do rzeczywistości może przedłużyć tę refleksję na temat sił natury, z odkryciem wielkich przestrzeni Mongolii lub wyprawą w kierunku góry Kirkjufell na Islandii. A dla tych, którzy lubią wyobrażać sobie nowe formy zabawy, rozważania na temat możliwości przekształcenia Mario Kart w grę fabularną przedłużają, w zupełnie innym rejestrze, przyjemność z hybrydowych światów.